An elektrik motoryelektrik energiýasyny mehaniki energiýa öwürýän enjamdyr we Faradeý ilkinji elektrik hereketlendirijisini oýlap tapandan bäri, biz bu enjamsyz hemme ýerde ýaşap bilýäris.
Häzirki wagtda awtoulaglar esasan mehaniki enjamlardan elektrik bilen işleýän enjamlara çalt üýtgeýär we awtoulaglarda motorlaryň ulanylyşy barha giň ýaýraýar. Köp adamlar awtoulaglarynda näçe motoryň bardygyny çaklap bilmezler we aşakdaky giriş size awtoulagyňyzdaky motorlary tapmaga kömek eder.
Awtomobillerde motorlaryň ulanylyşy
Awtomobiliňiziň motorynyň nirededigini bilmek üçin elektrik oturgyç ony tapmak üçin iň amatly ýerdir. Ekonom awtoulaglarda motorlar, adatça, öň we yzky sazlamany we arka daýanjyň egilmegini üpjün edýär. Premium awtoulaglarda,elektrik motorlaryelektrik motorlary bolmazdan ulanylyp bilinýän beýleki aýratynlyklaryň arasynda, mysal üçin, oturgyjyň aşaky ýassygynyň yza çekilmegini, bel daýanjyny, kelle daýanjyny we ýassygynyň berkligini sazlamagy ýaly beýikligi sazlamagy dolandyryp bilýär. Elektrik motorlaryny ulanýan beýleki oturgyç aýratynlyklaryna oturgyjyň elektrik bilen bükülmegi we yzky oturgyçlaryň elektrik bilen ýüklenmegi girýär.
Öň aýna süpürgiçleri iň köp duş gelýän mysaldyrelektrik motoryhäzirki zaman awtoulaglarynda ulanylyşlary. Adatça, her awtoulagda öňdäki süpürgiçler üçin azyndan bir süpürgiç motory bar. Yzky aýna süpürgiçleri ýolsuzluk awtoulaglarynda we ammar gapysy arkasy bolan awtoulaglarda barha meşhur bolýar, bu bolsa köp awtoulaglarda yzky süpürgiçleriň we degişli motorlaryň bardygyny aňladýar. Başga bir motor ýuwujy suwuklygy öň aýnasyna, käbir awtoulaglarda bolsa öz kiçi süpürgiçleri bolan farlara sorýar.
Her awtoulagyň diýen ýaly ýyladyş we sowadyş ulgamy arkaly howa aýlanýan üfleýjisi bar; köp awtoulaglaryň salonunda iki ýa-da ondan köp wentylýator bar. Ýokary derejeli awtoulaglaryň oturgyçlarynda hem ýassyk howalandyryş we ýylylyk paýlamak üçin wentylýatorlar bar.
Öňler penjireler köplenç el bilen açylyp-ýapylýardy, ýöne häzir elektrik penjireleri giňden ýaýran. Her penjirede gizlin motorlar, şol sanda lyuklar we arka penjireler ýerleşýär. Bu penjireler üçin ulanylýan hereketlendirijiler rele ýaly ýönekeý bolup biler, ýöne howpsuzlyk talaplary (päsgelçilikleri ýüze çykarmak ýa-da zatlary gysmak ýaly) hereket gözegçiligi we hereketlendiriji güýjüni çäklendirmek bilen has akylly hereketlendirijileriň ulanylmagyna getirýär.
El bilen işleýän dolandyryşdan elektrik bilen işleýän dolandyryşa geçmek bilen awtoulag gulplary has amatly bolýar. Motorly dolandyryşyň artykmaçlyklary uzakdan dolandyryş ýaly amatly aýratynlyklary, şeýle hem çaknyşykdan soň awtomatiki açylma ýaly howpsuzlyk we aň-düşünjeliligi ýokarlandyrmagy öz içine alýar. Elektrik penjirelerden tapawutlylykda, elektrik gapy gulplary el bilen dolandyryş mümkinçiligini saklamalydyr, şonuň üçin bu motoryň dizaýnyna we elektrik gapy gulpunyň gurluşyna täsir edýär.
Panellerdäki ýa-da klasterlerdäki görkezijiler ýagtylyk çykarýan diodlara (LED) ýa-da beýleki görnüşli displeýlere öwrülen bolmagy mümkin, ýöne häzir her bir siferblat we ölçeg kiçi elektrik hereketlendirijilerini ulanýar. Amatlylyk üpjün edýän kategoriýadaky beýleki hereketlendirijiler gapdal aýnalary buklamak we ýagdaýy sazlamak ýaly umumy aýratynlyklary, şeýle hem kabriolet ýokarky gapdallar, yza çekilýän pedallar we sürüji bilen ýolagçynyň arasyndaky aýna bölüjiler ýaly has üýtgeşik ulanyşlary öz içine alýar.
Kapotyň aşagynda elektrik hereketlendirijileri başga-da birnäçe ýerde has giňden ýaýraýar. Köp halatlarda elektrik hereketlendirijileri kemer bilen hereketlendirilýän mehaniki bölekleriň ornuny tutýar. Mysal üçin radiator wentylýatorlaryny, ýangyç nasoslaryny, suw nasoslaryny we kompressorlary görkezmek bolar. Bu funksiýalary kemer hereketlendirijisinden elektrik hereketlendirijisine üýtgetmegiň birnäçe artykmaçlyklary bar. Birinjiden, häzirki zaman elektron enjamlarynda hereketlendiriji hereketlendirijileri ulanmagyň kemerleri we şkiwleri ulanmaga garanyňda energiýany has tygşytly ulanmagy, ýangyç tygşytlylygynyň ýokarlanmagy, agramyň azaldylmagy we zyýanly gazlaryň azaldylmagy ýaly artykmaçlyklara getirmegi. Başga bir artykmaçlyk, kemerleriň ýerine elektrik hereketlendirijilerini ulanmagyň mehaniki dizaýnda has köp erkinlik bermegidir, sebäbi nasoslaryň we wentylýatorlaryň oturdylýan ýerleri her bir şkiwe berkidilmeli serpantin kemer bilen çäklendirilmeli däldir.
Ulagdaky motor tehnologiýasyndaky tendensiýalar
Ýokardaky diagrammada görkezilen ýerlerde elektrik motorlary hökmanydyr we netijede, awtoulag has elektronlaşdyrylan görnüşde bolup, awtonom sürüş we aň-düşünje ösüşi artdygyça, awtoulagda elektrik motorlary barha köp ulanylar we sürüji üçin motorlaryň görnüşi hem üýtgeýär.
Öň awtoulaglardaky motorlaryň köpüsinde standart 12V awtoulag ulgamlary ulanylan bolsa, iki woltly 12V we 48V ulgamlary häzirki wagtda esasy akyma öwrülýär, iki woltly ulgam 12V batareýadan ýokary tok ýükleriniň käbirini aýyrmaga mümkinçilik berýär. 48V üpjünçiligi ulanmagyň artykmaçlygy şol bir güýç üçin tokuň dört esse azalmagy we kabelleriň we motor sargylarynyň agramynyň hem azalmagydyr. 48V güýje täzelenip bilinýän ýokary tok ýükleri bolan ulanylyşlara starter motorlary, turboşaržerler, ýangyç nasoslary, suw nasoslary we sowadyjy wentylýatorlar girýär. Bu bölekler üçin 48V elektrik ulgamyny goýmak ýangyç sarp edilişinde takmynan 10 göterim tygşytlap biler.
Motor görnüşlerini düşünmek
Dürli ulanyşlar dürli motorlary talap edýär we motorlary dürli görnüşlerde toparlara bölüp bolýar.
1. Işleýän energiýa çeşmesine esaslanýan klassifikasiýa - Motoryň işleýän energiýa çeşmesine baglylykda, ony DC we AC motorlaryna bölüp bolýar. Olaryň arasynda AC motorlary hem bir fazaly motorlara we üç fazaly motorlara bölünýär.
2. Iş prinsipine görä - dürli gurluşa we iş prinsipine görä, motory DC motoryna, asinxron motora we sinhron motora bölüp bolýar. Sinhron motorlary hem hemişelik magnitli sinhron motorlara, islegsizlikli sinhron motorlara we gisterezis motorlaryna bölüp bolýar. Asinhron motory asinxron motora we AC kollektor motoryna bölüp bolýar.
3. Işleýän we işleýän režimine görä klassifikasiýa - hereketlendirijini işe girizýän we işleýän režimine görä kondensator bilen işleýän bir fazaly asinxron hereketlendiriji, kondensator bilen işleýän bir fazaly asinxron hereketlendiriji, kondensator bilen işleýän bir fazaly asinxron hereketlendiriji we bölünen fazaly bir fazaly asinxron hereketlendiriji bölüp bolýar.
4. Ulanylyşyna görä klassifikasiýa - elektrik hereketlendirijileri ulanylyşyna görä hereketlendiriji hereketlendirijilere we dolandyryş hereketlendirijilerine bölünip bilner. Hereketlendiriji hereketlendiriji elektrik gurallaryna (burgulamak, jylamak, üwmek, ýarmak, kesmek, gyrmak we beýleki gurallar bilen) elektrik hereketlendirijileri, öý enjamlaryna (kir ýuwýan maşynlar, elektrik wentylýatorlar, sowadyjylar, kondisionerler, magnitofonlar, wideoýazgylar, DVD oýnatgyçlar, gabyklar, kameralar, saç guradyjylar, elektrik gyrgyçlar we ş.m. bilen) elektrik hereketlendirijileri we beýleki umumy maksatly kiçi maşynlar we enjamlar (dürli kiçi maşynlar, kiçi maşynlar, lukmançylyk enjamlary, elektron gurallar we ş.m. bilen) bölünýär. Dolandyryjy hereketlendirijiler basgançak hereketlendirijilerine we serwo hereketlendirijilere bölünýär.
5. Rotoryň gurluşyna görä klassifikasiýa - rotoryň gurluşyna görä motory gabak asinxron motora (köne standart sincap gabak asinxron motor diýilýär) we simli rotor asinxron motora (köne standart simli asinxron motor diýilýär) bölüp bolýar.
6. Iş tizligine görä klassifikasiýa - işleýiş tizligine görä motory ýokary tizlikli motorlara, pes tizlikli motorlara, yzygiderli tizlikli motorlara we tizlikli motorlara bölmek bolýar.
Häzirki wagtda awtoulag kuzowlarynda ulanylýan motorlaryň köpüsinde däp bolan çözgüt bolan çotkaly DC motorlary ulanylýar. Bu motorlary sürmek aňsat we çotkalaryň üpjün edýän kommutasiýa funksiýasy sebäpli deňeşdirme arzan. Käbir ulanylyşlarda çotkasyz DC (BLDC) motorlary güýç dykyzlygy babatda uly artykmaçlyklary hödürleýär, bu bolsa agramy azaldýar we ýangyç tygşytlaýjysyny we zyýanly gazlaryň azaldylmagyny üpjün edýär, şeýle hem önüm öndürijiler BLDC motorlaryny aýna süpürgiçlerinde, kabinanyň ýyladyşynda, howa sowadyjysynda we kondisionerinde (HVAC) üfleýjilerde we nasoslarda ulanmagy saýlaýarlar. Bu ulanylyşlarda motorlar elektrik penjireleri ýa-da elektrik oturgyçlary ýaly wagtlaýyn işlemeden has uzak wagtlap işleýärler, bu ýerde çotkaly motorlaryň ýönekeýligi we tygşytlylyk netijeliligi artykmaçlyk bolup galýar.
Elektrik ulaglary üçin amatly elektrik motorlary
Ýangyç tygşytlaýjy ulaglardan diňe elektrik ulaglaryna geçmek awtoulagyň merkezinde hereketlendirijili hereketlendirijilere geçmegiň boljakdygyny görkezýär.
Motor hereketlendiriji ulgamy elektrik ulagynyň ýüregi bolup, ol motordan, güýç öwrüjiden, dürli anyklaýyş datçiklerinden we güýç çeşmesinden ybaratdyr. Elektrik ulaglary üçin laýyk motorlara aşakdakylar girýär: DC motorlar, çotkasyz DC motorlar, asinxron motorlar, hemişelik magnitli sinhron motorlar we açarly islegsiz motorlar.
DC motory DC elektrik energiýasyny mehaniki energiýa öwürýän motordyr we tizligi gowy sazlamak ukyby sebäpli elektrik energiýasynyň dargadylmagynda giňden ulanylýar. Şeýle hem, ol uly başlangyç momenti we deňeşdirme boýunça ýönekeý dolandyryş aýratynlyklaryna eýedir, şonuň üçin agyr ýük astynda işleýän ýa-da deň tizlik düzgünleşdirmegini talap edýän islendik enjam, mysal üçin, uly yzyna gaýdýan prokat stanlary, lebedkalar, elektrowozlar, tramwaýlar we ş.m. DC motorlaryny ulanmak üçin amatlydyr.
Çotgasyz DC motory elektrik ulaglarynyň ýük häsiýetlerine doly gabat gelýär, pes tizlikli uly moment häsiýetlerine eýe bolup, elektrik ulaglarynyň tizlenme talaplaryny kanagatlandyrmak üçin uly başlangyç momentini üpjün edip bilýär, şol bir wagtyň özünde pes, orta we ýokary giň tizlik aralygynda işläp bilýär, şeýle hem ýokary netijeli häsiýetlere eýedir, ýeňil ýüklenen şertlerde ýokary netijelilige eýedir. Kemçiligi, motoryň özüniň AC motoryndan has çylşyrymly bolmagynda we dolandyryjynyň çotkaly DC motoryndan has çylşyrymly bolmagynda.
Asinhron hereketlendiriji, ýagny induksion hereketlendiriji, rotoryň aýlanýan magnit meýdanyna ýerleşdirilýän we aýlanýan magnit meýdanynyň täsiri astynda aýlanýan moment alynýan we şeýlelik bilen rotoryň aýlanýan enjamydyr. Asinhron hereketlendirijiniň gurluşy ýönekeý, öndürmek we saklamak aňsat, ol yzygiderli tizlikli ýük häsiýetlerine golaý, senagat we oba hojalyk önümçiliginiň köp enjamlarynyň talaplaryna laýyk gelýär. Şeýle-de bolsa, asinhron hereketlendirijiniň tizligi we onuň aýlanýan magnit meýdanynyň sinhron tizligi üýtgewsiz aýlanyş tizligine eýedir we şonuň üçin tizlik düzgünleşdirilişi pes, DC hereketlendirijisi ýaly ykdysady däl, çeýedir. Mundan başga-da, ýokary kuwwatly, pes tizlikli ulanylyşlarda asinhron hereketlendirijiler sinhron hereketlendirijiler ýaly amatly däl.
Hemişelik magnitli sinhron hereketlendiriji, aýlanýan magnit meýdanyny döretmek üçin rotor hökmünde hereket edýän we üç fazaly stator sargylary aýlanýan magnit meýdanynyň täsiri astynda armatura arkaly reaksiýa bildirip, üç fazaly simmetriki toklary döredýän hemişelik magnitleriň gyjyndyrylmagy arkaly sinhron aýlanýan magnit meýdanyny döredýän sinhron hereketlendirijidir. Hemişelik magnitli hereketlendiriji kiçi ölçegli, ýeňil agramly, kiçi aýlanýan inersiýa we ýokary kuwwatlylyk dykyzlygyna eýedir, bu bolsa çäkli meýdany bolan elektrik ulaglary üçin amatlydyr. Mundan başga-da, onuň uly moment-inertiýa gatnaşygy, güýçli artykmaç ýüklenme ukyby we esasanam pes aýlanýan tizliklerde uly çykyş momenti bar, bu bolsa kompýuterleşdirilen ulagyň işe giriziliş tizlenmesi üçin amatlydyr. Şonuň üçin hemişelik magnitli hereketlendirijiler ýerli we daşary ýurt elektrik ulaglarynyň sessiýalary tarapyndan umumy ykrar edildi we birnäçe elektrik ulaglarynda ulanyldy. Mysal üçin, Ýaponiýadaky elektrik ulaglarynyň köpüsi Toyota Prius gibridinde ulanylýan hemişelik magnitli hereketlendirijiler bilen hereketlendirilýär.
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 31-nji ýanwary